Hơn 500 năm hình thành và phát triển, (làng Khổng Yên, Hùng Dũng) nay là thôn Yên Long, xã Đức Thọ, vẫn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa, lịch sử và những nghề truyền thống gắn bó với đời sống người dân.

Bên dòng sông La, những dấu tích về một vùng quê giàu truyền thống vẫn được gìn giữ qua Đền Khổng Yên, Giếng Cửa Chùa, qua câu chuyện về các bậc tiền nhân và truyền thống hiếu học của bao thế hệ. Nhưng hôm nay, sức sống của làng quê ấy không chỉ nằm trong những giá trị được lưu giữ, mà còn được thể hiện qua cách người dân phát huy nghề truyền thống để phát triển kinh tế, tạo việc làm, nâng cao thu nhập và từng bước giảm nghèo bền vững. Trong đó, nghề bánh gai đang trở thành một hướng đi nổi bật.

Từ lâu, bánh gai đã là thức quà quen thuộc của người dân Khổng Yên (làng Khóng, Hùng Dũng cũ). Với những nguyên liệu gần gũi như lá gai, gạo nếp, mật mía, đậu xanh, qua bàn tay khéo léo của người dân, những chiếc bánh nhỏ bé đã mang theo hương vị riêng của vùng quê bên dòng La.

Cây lá gai được trồng ngay trên những bãi bồi, khu vườn của người dân địa phương. 

Từ những căn bếp gia đình, nghề làm bánh gai ở Khổng Yên đã từng bước phát triển thành nghề sản xuất hàng hóa. Nếu trước đây, bánh chủ yếu được làm thủ công với quy mô nhỏ, sản phẩm tiêu thụ trong làng, trong xã, thì nay, cùng với nhu cầu của thị trường, người dân đã mạnh dạn đầu tư máy móc, cải tiến quy trình sản xuất, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Đặc biệt, sự ra đời và phát triển của Hợp tác xã Sản xuất bánh gai Đức Yên đã tạo thêm điều kiện để những người làm nghề liên kết với nhau, từng bước xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường.

Không còn cảnh người dân phải làm bánh từ sáng sớm đến khuya bằng phương thức hoàn toàn thủ công. Máy móc hỗ trợ nhiều công đoạn, giúp giảm sức lao động, nâng cao năng suất, nhưng những công thức truyền thống và hương vị đặc trưng vẫn được chú trọng gìn giữ.

Bà Nguyễn Thị Nho, Giám đốc Hợp tác xã Sản xuất bánh gai Đức Yên, xã Đức Thọ, cho biết: “Trước đây thì ông bà làm bằng thủ công, nấu bằng củi, giã gạo bằng tay. Giờ chúng tôi làm hiện đại hơn. Chúng tôi cũng rất vui mừng vì đặc sản của quê hương được đưa ra thị trường, được xã hội biết đến rộng hơn.”

Từ một món quà quê, bánh gai Khổng Yên đang từng bước trở thành một sản phẩm hàng hóa có giá trị. Mỗi ngày, hàng nghìn chiếc bánh được sản xuất, đóng gói và đưa đi tiêu thụ tại nhiều địa phương. Cùng với đó là nhu cầu về nguyên liệu, nhân công, vận chuyển, đóng gói và tiêu thụ sản phẩm. Điều này tạo ra thêm việc làm và nguồn thu nhập cho người dân, nhất là lao động tại địa phương. Với những người có tuổi, phụ nữ hoặc những lao động khó tìm được việc làm ổn định bên ngoài, công việc làm bánh có thể tạo thêm thu nhập ngay tại quê nhà. Đó là một trong những ý nghĩa thiết thực của việc phát triển làng nghề đối với mục tiêu giảm nghèo bền vững. Bởi giảm nghèo bền vững không chỉ là hỗ trợ trực tiếp, mà quan trọng hơn là giúp người dân có sinh kế, có việc làm và có khả năng tự tạo ra thu nhập ổn định.

Từ cây lá gai được trồng trên đồng đất quê nhà đến công đoạn chế biến, đóng gói và tiêu thụ, giá trị của sản phẩm được tạo ra ngay tại địa phương. Khi thị trường được mở rộng, cơ hội việc làm và thu nhập của người dân cũng được mở rộng theo.

Không chỉ tạo việc làm, nghề bánh gai còn góp phần khơi dậy tinh thần chủ động làm kinh tế của người dân. Từ chỗ sản xuất theo kinh nghiệm gia đình, người dân từng bước quan tâm hơn đến chất lượng, mẫu mã, vệ sinh an toàn thực phẩm và nhu cầu của thị trường. Đây là yếu tố quan trọng để một nghề truyền thống có thể tồn tại lâu dài trong nền kinh tế hiện đại.

Người dân không chỉ giữ nghề bằng cách làm lại những gì cha ông từng làm, mà đang đổi mới cách làm để nghề truyền thống có thể sống được trong thị trường hôm nay. Máy móc được đưa vào sản xuất để tăng năng suất. Hợp tác xã trở thành cầu nối trong liên kết sản xuất và tiêu thụ. Thương hiệu được quan tâm xây dựng, sản phẩm được đưa đến nhiều thị trường hơn. Tất cả đang tạo nên một hướng đi mới cho nghề bánh gai.

Để nghề phát triển bền vững, việc xây dựng vùng nguyên liệu lá gai ổn định là một yếu tố quan trọng. Khi người dân có thể tận dụng diện tích đất phù hợp để trồng nguyên liệu, giá trị sản xuất không chỉ nằm ở khâu chế biến mà còn được mở rộng ngay từ sản xuất nông nghiệp.

Cùng với đó là việc tiếp tục nâng cao chất lượng sản phẩm, cải tiến bao bì, xây dựng thương hiệu, mở rộng kênh tiêu thụ và ứng dụng thương mại điện tử để đưa bánh gai đến với nhiều khách hàng hơn. Khi đầu ra ổn định, cơ sở sản xuất có điều kiện mở rộng quy mô, người lao động có thêm việc làm, các hộ dân có thêm nguồn thu nhập. Đó chính là nền tảng để người dân vững bước vươn lên thoát nghèo và hạn chế nguy cơ tái nghèo. Và mỗi việc làm được tạo ra, mỗi hộ gia đình có thêm thu nhập, mỗi sản phẩm được bán trên thị trường chính là một bước tiến trên hành trình giảm nghèo bền vững. Từ những nguyên liệu bình dị của quê hương, người dân đã tạo nên sản phẩm mang dấu ấn riêng. Từ những chiếc bánh truyền thống mở ra cơ hội việc làm và thu nhập. Và từ một nghề được trao truyền qua nhiều thế hệ, đang hình thành một hướng phát triển kinh tế gắn với giảm nghèo bền vững và xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.

Với lịch sử hơn 500 năm hình thành, làng Khổng Yên(làng Khóng, Hùng Dũng cũ), nay là thôn Yên Long, xã Đức Thọ, Hà Tĩnh, đang khẳng định sức sống mới thông qua nghề làm bánh gai truyền thống. Phát triển làng nghề được xác định là một hướng đi quan trọng để giảm nghèo bền vững thông qua việc tạo sinh kế ổn định tại chỗ. Đây chính là nền tảng để hạn chế nguy cơ tái nghèo và thúc đẩy tinh thần chủ động làm kinh tế của người dân xã Đức Thọ.